بنا به تعریف، آسایش (Comfort) به شرایطی از هوا گفته می شود که در آن ۹۷% افراد احساس راحتی کرده اند. رسیدن به شرایط آسایش ایده آل بسیار دشوار است زیرا شرایط آسایش برای منطقه ای با منطقه دیگر تفاوت دارد. مثلاً افرادی که در کوهستان یا نقاط مرتفع زندگی می کنند احساس متفاوتی از آسایش نسبت به افرادی که در نقاط پست یا کویری زندگی می کنند، دارند.

سه فاکتور مهمی که در ایجاد آسایش انسان نقش مهمی برعهده دارند عبارتند از:

  • دمای هوا
  • رطوبت نسبی
  • حرکت هوا

مفهوم دمای موثر

انسان ها بسته به شرایط آب و هوایی که در آن قرار دارند درباره شرایط آسایش احساس متفاوتی دارند. مثلاً برخی از افراد هوای مرطوب اطراف ساحل را ترجیح می دهند و بعضی دیگر هوای خشک بیابان ها و کوه ها را دوست دارند. در طراحی شراط آسایش بایستی به سه پارامتر دمای خشک، رطوبت هوا و حرکت هوا توجه داشت.

سازمان مهندسی گرما، سرما و تهویه مطبوع آمریکا (ASHRAE) پس از سالها مطالعه روی صدها نفر در شرایط مختلف آب و هوایی به مفهوم دمای موثر که نشان دهنده رابطه بین پارامترهای ذکر شده یعنی دمای خشک، رطوبت و حرکت هوا می باشد دست یافتند. دمای موثر به صورت اندازه گیری میزان آسایش انسان که شامل ترکیبی از دمای خشک، رطوبت نسبی و حرکت هوا می باشد بیان می شود.

بر طبق این نظریه در این دما افراد احساس راحتی می کنند به طوری که برای سرعت هوای مشخص شرایط مختلفی از ترکیب دمای خشک و رطوبت نسبی وجود دارد که می تواند همان احساس آسایش را در درصد بالایی از افراد ایجاد کند. در این حالت گفته می شود که همه ااین ترکیبات دارای یک دمای موثر می باشند.

پس از به هم متصل کردن نقاطی که اکثر افراد با پوشش و فعالیت معمولی احساس آسایش می کنند می توان یک نمودار ترسیم نمود. به این خطوط، خطوط دمای موثر گفته می شود.

چون واکنش افراد مورد آزمایش در زمستان و تابستان با هم متفاوت بود، بنابراین به این نتیجه می رسیم که شرایط آسایش یک فصل به فصل دیگر متفاوت است و چون سیستم های تهویه برای یک دما و رطوبت و حرکت مشخص هوا طراحی شده اند پس ممکن است شرایط آسایش ایده آل را برای همه فصل ها فراهم نکنند.

نمودار و منطقه آسایش

نتایجی که در قسمت قبل توضیح داده شد در قالب تصویر ذیل بیان می گردد که آن را نمودار آسایش (Comfort Chart) می نامند. بنابراین دانستن چگونگی استفاده از این نمودار به طراحی شرایط آسایش مطلوبتر کمک خواهد کرد.

Comfort Chart

در رسم این نمودار فرض های ذیل در نظر گرفته شده است:

  1. افراد با پوشش معمولی در فضای اتاق هستند.
  2. افراد دارای فعالیت آرام نظیر مطالعه، راه رفتن آرام، کار اداری و … می باشند.
  3. سرعت هوا بین ۱۵ تا ۲۵ فوت بر دقیقه لحاظ شده است.
  4. تاثیرات تشعشع ناچیز در نظر گرفته شده است.

این نمودار برای تعداد صدها نفر در شرایط مختلف آب و هوایی به طور میانگین رسم شده است. مقادیر دمای تر (Wet-Bulb Temperature) روی محور عمودی و مقادیر دمای خشک (Dry-Bulb Temperature) روی محور افقی نشان داده شده اند و خطوط رطوبت نسبی (Relative Humidity) از چپ به راست روی نمودار ترسیم شده اند که به خط رطوبت نسبی ۱۰۰% خط اشباع گفته می شود و معیار دمای موثر بر روی خط اشباع مشخص گردیدهه است.

بایستی به این نکته توجه داشت که رطوبت نسبی بالای ۷۰% و زیر ۳۰% برای آسایش انسان مناسب نیستند.